Afval per schip in plaats van vrachtwagen; wat is er nodig?
6.000 vrachtwagens minder over de Limburgse wegen, per jaar. Dat zou het heel mooie resultaat zijn als het huishoudelijk restafval voortaan per schip naar de afvalverwerkingscentrale zou gaan. Limburgs logistiek makelaar Miranda Volker maakt zich hier al jaren hard voor. Waarom blijven de vrachtwagens dan toch rijden? En wat is er nodig om de stap naar de binnenvaart te maken?
Het Limburgs huishoudelijk restafval gaat nu per vrachtwagen vanuit Limburg naar het Drentse Wijster, waar het afval wordt verwerkt. 6.000 volgeladen vrachtwagens heen per jaar, en 6.000 lege vrachtwagens terug. “Terwijl dit ook prima per schip kan”, vertelt Limburgs logistiek makelaar Miranda Volker. “Dat scheelt op dit traject al snel zo’n 50% CO2-uitstoot en drukte op de wegen. Wat weer goed is voor de bereikbaarheid en leefbaarheid van Limburg.”
Weinig aandacht voor duurzaam transport
Toch lijkt het erop dat de vrachtwagens ook de komende vier jaar blijven rijden. Hoe zit dat? Om de verwerking van het afval en het transport naar de afvalverwerkingscentrale te regelen, hebben bijna alle Limburgse gemeenten zich verenigd in ASL. ASL bracht namens de gemeenten een aanbesteding uit voor deze verwerking, inclusief transport. Miranda: “Daarin was er wel aandacht voor duurzaam transport, maar werd enkel de CO2-reductie beloond. Het feit dat binnenvaart of spoorvervoer ook nog leidt tot veel minder vrachtwagens op de weg werd niet meegenomen in de weging. Ten slotte bood de uitvraag ook weinig organisatorische en bedrijfseconomische randvoorwaarden om binnenvaart of spoor aan te bieden, zoals contractduur en overslaglocaties. Met als gevolg dat bedrijven de afvalverwerking en -transport zo goedkoop mogelijk aanboden. In de huidige situatie is vervoer per vrachtwagen het goedkoopst en dus boden bedrijven dat aan om de opdracht te krijgen. En dus blijven die 6.000 vrachtwagens de komende vier jaar gewoon rijden.”
Onderzoek naar rendabele businesscases
Dit kan ook anders, bepleit Miranda al jaren. “Aanbestedende gemeenten moeten duurzaamheid en bereikbaarheid ook daadwerkelijk laten meewegen bij de beslissing wie de opdracht krijgt.” Miranda kaart dit aan bij gemeenten, provincie én Rijk. En ze heeft onderzocht hoe dit nu echt van de grond te krijgen. Het onderzoek was in opdracht van Topsector Logistiek en in samenwerking met Henk van Laar en Wilco Volker. “We hebben een aantal cases uitgewerkt die heel mooi laten zien dat het kán, afval over water vervoeren. Daarbij hebben we ook vastgesteld wat er nodig is om dit te doen met een rendabele businesscase.”
Wat is er nodig voor rendabel vervoer over water?
Miranda: “Om te beginnen langere contracten. Gemeenten sluiten vaak een relatief kort contract af voor afvalverwerking, van bijvoorbeeld vier jaar. Dat is een te korte periode om de startinvesteringen voor vervoer over water te kunnen terugverdienen.” Denk bij zo’n investering aan aanpassingen aan een kade. Of de aanschaf van een persmachine die het afval samenperst en verpakt tot balen. Deze machine had L’Ortye eerder dit jaar in bruikleen om als proef afval over water te vervoeren.
Daarnaast denkt Miranda aan een vergoeding zoals de Belgische overheid hanteert. “Afvalverwerkers betalen de overheid een heffing per ton voor het afval dat ze verwerken. In Vlaanderen betalen ze minder als ze het afval per spoor of water laten aanleveren. Het prijsverschil wordt door de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij vergoed. Zo’n regeling zou het voor Nederlandse afvalinzamelaars en -verwerkers interessanter maken om per schip of trein aan te leveren.”
Richtlijnen vanuit het Rijk
Om dit soort duurzame stappen te zetten, is het nodig dat drie directoraten binnen I&W meer samenwerken en sturing geven aan de verduurzaming. Het gaat om de directoraten Luchtvaart en Maritieme zaken (voor meer gebruik van de binnenvaart), Mobiliteit (voor de modal shift subsidie) en Milieu (voor de wetgeving rondom afvalverwerking). Miranda: “Vanuit het Rijk zijn er nu wel richtlijnen voor een duurzame inzameling en circulaire verwerking van afval, maar niet voor het vervoer naar de afvalverwerkingscentrale. Terwijl het landelijk gezien om 2,4 miljoen vrachtwagenbewegingen per jaar gaat. Het is wenselijk dat het Rijk ook richtlijnen gaat opstellen voor duurzaam vervoer naar de verwerkingscentrale.” Miranda en collega’s proberen dit al geruime tijd aan te zwengelen.
Oprichting Realisatiepunt duurzaam & circulair vervoer over water
Tot slot pleiten Miranda en collega’s voor de oprichting van een Realisatiepunt duurzaam & circulair vervoer over water (Redo Vervoer over water). Miranda: “Redo kan bijvoorbeeld gemeenten adviseren hoe in een aanbesteding duurzaam transport als criterium op te nemen. Ook kan Redo de kennis van en samenwerking tussen ministerie, provincies en gemeenten vergroten.” In opdracht van de Topsector Logistiek wordt de organisatie en financiering van Redo verder uitgewerkt.
Het kan: zie Delft en Utrecht
Dat afval prima over water vervoerd kan worden, laat ook de praktijk zien. Miranda: “Kijk maar naar Delft en Utrecht. Daar zijn in de jaren ’90 kades aangepast naar aanleiding van destijds geldende richtlijnen en stimuleringsregelingen rondom afvalvervoer over water. Er wordt nu al tientallen jaren afval per schip aangevoerd.” Nu Limburg nog!